perìgeion

un atto di poesia

Christos Toumanidis, “Le elegie dell’Oriente”

FOTO TOUMANIDIS

a cura e traduzione di Evangelia Polymou

 

 

 

[Una poesia mi hanno chiesto di scrivere ]

 

 Una poesia mi hanno chiesto di scrivere

per l’Inferno qui in terra

che hanno chiamato: Striscia di Gaza

che chiamano: Nachal, Erez e Jenin.

 

 

(Anche l’inferno ha i suoi paesi sconosciuti!)

 

 

Una poesia – un urlo ho tentato di scrivere

e da allora non ho sonno.

Non ho lacrime. Né voce.

 

“Basta guardare con gli occhi dell’anima

per un attimo a oriente dell’Eden”, ha detto.

 

 

E subito è iniziata a piovere

una pioggia di cronaca nera.

 

 

[Ένα ποίημα να γράψω μου ζήτησαν]

 

Ένα ποίημα να γράψω μου ζήτησαν

για την επίγεια Κόλαση

που την είπαν: Λωρίδα της Γάζας

Που την λένε: Ναχάλ, Ερέζ και Τζενίν.

 

(Έχει και η Κόλαση τα άγνωστα χωριά της!)

 

Ένα ποίημα – κραυγή προσπάθησα να γράψω

και ύπνο από τότε δεν έχω.

Δεν έχω δάκρυα. Μήτε φωνή.

 

«Αρκεί, με της ψυχής τα μάτια, μια στιγμή,

ανατολικά της Εδέμ, να κοιτάξεις», είπε.

 

Κι άρχισε αμέσως να βρέχει,

μια βροχή από μαύρες ειδήσεις.

 

 

[Là nel Medio Oriente]

 

Là,

nel Medio Oriente delle lacrime

senza sosta

il mio cuore, i miei occhi.

Là dove bruciano foreste e truci dei!

Dove bruciano città. Dove bruciano

i sogni dei nostri figli.

“Chissà perché, per cosa?”

 

 

Che poesia scrivere allora

per un mondo senza pace

per un’Asia da secoli oramai

senza tregua?

 

Là gli uomini hanno smesso di amare!

O forse non hanno mai imparato, Signore, cos’è l’AMORE?

 

Quand’ero bambino, parlavo da bambino,

pensavo da bambino, ragionavo da bambino…

 

 

(Là, nell’Oriente purpureo,

rinasceremo come fenici!)

 

 

[Εκεί στη Μέση Ανατολή]

 

Εκεί,

στη Μέση Ανατολή των δακρύων

διαρκώς

Η καρδιά και τα μάτια μου.

Εκεί όπου καίγονται δάση και βλοσυροί θεοί!

Που καίγονται πολιτείες. Που καίγονται

τα όνειρα των παιδιών μας.

«Τάχα γιατί, για τι;»

 

Τι ποίημα να γράψω λοιπόν

για έναν ανειρήνευτο κόσμο,

Για μιαν Ασία, που αιώνες τώρα

δεν λέει να γαληνέψει;

 

Έπαψαν να αγαπούν οι άνθρωποι εκεί!

Ή μήπως δεν έμαθαν ποτέ, Κύριε, τι είναι η ΑΓΑΠΗ;

 

Ότε ήμην νήπιος, ως νήπιος ελάλουν,

ως νήπιος εφρόνουν, ως νήπιος ελογιζόμην…

 

(Εκεί, στην πορφυρή Ανατολή,

σαν φοίνικες θα ξαναγεννηθούμε!)

 

 

[E che fiabe raccontare]

 

E che fiabe raccontare ai bambini?

Ai bambini, che sin dall’infanzia

sfiorano il grilletto.

E dal seno della madre succhiano latte nero.

E diventano uomini all’improvviso.

Testimoni. Diventano memoria.

 

(Fra lampi e scatti di guerra; le parole.

Anche le parole uccidono come bombe.)

 

C’era una volta il sole…

C’erano gli uliveti, i nostri vigneti.

I profumi dei giardini.

C’era la brezza di Hermes che apriva le anime!

 

Mille e una notte senza cielo.

Aladino e Sherazade sono morti.

Ma dentro il disastro noi

– nei rifugi, nelle notti senza stelle –

dobbiamo sussurrare

nuove fiabe ai bambini.

 

Deve tornare il sole. E il vento.

Il cielo delle favole, con ali terrestri.

 

 

[Και τι παραμύθια να πω]

 

Και τι παραμύθια να πω στα παιδιά;

Στα παιδιά, που απ’ τα σπάργανα κιόλας,

αγγίζουν σκανδάλες.

Κι απ’ το βυζί της μάνας τους ρουφούνε μαύρο γάλα.

Και γίνονται άνδρες ξαφνικά.

Μάρτυρες. Μνήμη γίνονται.

 

(Μέσα σε λάμψεις και κρότους πολέμου∙ τα λόγια

σαν βόμβες σκοτώνουν κι αυτά.)

 

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ο ήλιος…

Ήταν οι ελαιώνες και τ’ αμπέλια μας.

Τ’ αρώματα των κήπων.

Ήταν το αεράκι του Ερμών που άνοιγε τις ψυχές!

 

Χίλιες και μία νύχτες δίχως ουρανό.

Η Σεχραζάτ κι ο Αλαντίν δεν ζούνε πια.

Αλλά μέσα στο χαλασμό εμείς

-στα καταφύγια, στις άναστρες νύχτες-

πρέπει να ψιθυρίσουμε

τα νέα παραμύθια στα παιδιά.

 

Πρέπει να γίνει πάλι ήλιος. Και άνεμος.

Παραμυθένιος ουρανός με γήινα φτερά.

 

 

[Poesiebombe allora?]

 

Eppure a Gaza,

sulle Alture del Golan,

là nelle Logge di Rafah,

tutto può succedere.

 

Atti irriflessivi di morte.

Passaggi segreti.

Raduni segreti di domani.

 

E intanto, di fronte alle canne

bambini rabbiosi, le pietre alle mani,

gridano Intifada! E tirano!

 

 

[Ποιήματα – βόμβες λοιπόν;]

 

Κι όμως, στη Γάζα,

στα Υψώματα του Γκολάν,

εκεί στις Στοές της Ραφάχ,

όλα μπορούν να συμβούν.

 

Ασυλλόγιστες πράξεις θανάτου.

Περάσματα μυστικά.

Μυστικές συναθροίσεις του αύριο.

 

Ενώ, μπρος στις κάννες

οργισμένα παιδιά, με πέτρες στα χέρια,

Ιντιφάντα, φωνάζουν! Και ρίχνουν!

 

 

Con il linguaggio del silenzio più profondo

 

Ogni bambino una

città bombardata

 

– Veniamo da paesi di macerie,

dalla Palestina, la Siria, l’Iran.

Dalle profondità dei secoli.

Il nostro destino, uguale al tuo antico destino.

Dicono parlando il linguaggio del silenzio più profondo.

 

Vagano affamati fra chi ha il ventre pieno.

 

Altri, dall’alto e da lontano guardano.

E altri li maledicono.

 

E noi, gente sensata!

Con i nostri grandi sentimenti.

Facciamo finta di capirli:

 

– Sono venuti per restare. In fuga incessante.

– O forse per tirare la corda della campana?

 

(Riflettiamo sul dolore straniero,

noi gli irriflessivi.)

 

 

Με τη γλώσσα της βαθύτερης σιωπής

 

Κάθε παιδί και μια

βομβαρδισμένη πολιτεία

 

-Ερχόμαστε από τις χώρες του ολέθρου,

από την Παλαιστίνη, τη Συρία, το Ιράν.

Από τα βάθη των αιώνων.

Η μοίρα μας, ίδια με τη δική σου αρχαία μοίρα.

Λένε μιλώντας την γλώσσα της βαθύτερης σιωπής.

 

Ανάμεσα σε χορτασμένους, πεινασμένοι τριγυρνούν.

 

Άλλοι, από ψηλά κι από μακριά κοιτούν.

Κι άλλοι τους καταριούνται.

 

Oι συνετοί εμείς!

Με τα μεγάλα αισθήματα μας.

Υποκρινόμαστε πως τους κατανοούμε:

 

-Ήρθανε για να μείνουν. Μέσα στη διαρκή φυγή.

-Ή μήπως για να τραβήξουν της καμπάνας το σκοινί;

 

(Διαλογιζόμαστε πάνω στον ξένο πόνο,

οι ασυλλόγιστοι εμείς.)

 

 

Geografia del dolore

 

Le mie navi sono tutte partite, per mari sconosciuti.

Vento da oriente; del cuore.

Vento da occidente; delle parole.

 

In mezzo sorgono le montagne oscure:

Hermon, Meron, Tabor.

 

Ma perché l’Occidente “civilizzato” ignora

e l’Oriente arrabbiato non capisce?

 

Le mie navi sono tutte partite –

e i mari son rimasti sconosciuti.

Sconosciuti i porti.

E gli amici? Presunti tali.

 

E la luce, e gli aneliti

senza mai sosta

qui attraccheranno.

 

Da te salperanno,

oh! inesauribile e intraducibile oriente.

 

Poiché e perché, le nostre catastrofi

di ieri sono quelle di domani

sono quelle di sempre.

 

 

Γεωγραφία της θλίψης

 

Τα καράβια μου όλα φύγανε, σε θάλασσες άγνωστες.

Ανατολικός άνεμος· της καρδιάς.

Δυτικός άνεμος· των λόγων.

 

Στη μέση ορθώνονται τα σκοτεινά βουνά:

Ερμών, Μερών, Θαβώρ.

 

Αλλά γιατί η «πολιτισμένη» Δύση να αγνοεί

και η θυμωμένη Ανατολή να μην καταλαβαίνει;

 

Τα καράβια μου όλα φύγανε –

και οι θάλασσες έμειναν άγνωστες.

Άγνωστα τα λιμάνια.

Και οι φίλοι; Θρυλούμενοι.

 

Το φως και οι λαχτάρες βέβαια

θα έρχονται ακαταπαύστως.

 

Θα έρχονται από εσένα,

ω! ανεξάντλητη και ανερμήνευτη Ανατολή.

 

Επειδή και γιατί, οι χθεσινές

είναι οι αυριανές, παντοτινές μας συμφορές.

 

 

Sette versioni di silenzio

 

I.

Guarda a Gaza!

I giocattoli ammazzati.

Chi li piangerà?

 

II.

In Palestina.

Nelle sue sciagure.

Mi ci troverai.

 

III.

Ali bruciate.

“Ragazzi vecchi!” dici.

“Che altro dunque?”

 

IV.

Sopra le mura.

Nella flora di Gaza.

“Bombe di silenzio”.

 

V.

Là nei bagliori.

Nell’angoscia dei morti!

Ho visto la “fine”.

 

VI.

La madre esanime.

Fra le braccia del figlio.

Sorride!

 

VII.

Sul Giordano,

gli uccelli non cantano.

Si segnano…

 

 

Επτά εκδοχές της σιωπής

 

I.

Κοίτα στη Γάζα!

Σκοτωμένα παιχνίδια.

Ποιος να τα κλάψει;

 

II.

Στην Παλαιστίνη.

Μέσα στις συμφορές της.

Εκεί θα με βρεις.

 

III.

Καμένα φτερά.

«Παιδιά γερασμένα!» λες.

«Τι άλλο λοιπόν;»

 

IV.

 

Πάνω στους τοίχους.

Στη χλωρίδα της Γάζας.

«Βόμβες σιωπής».

 

V.

Εκεί στις λάμψεις.

Στων νεκρών τη λαχτάρα!

Είδα το «τέλος».

 

VI.

Άψυχη μάνα.

Στου παιδιού της τα χέρια.

Χαμογελάει!

 

VII.

Στον Ιορδάνη,

τα πουλιά δεν κελαηδούν.

Σταυροκοπιούνται…

 

 

NOTA:

∗ [Versi contenuti nella Prima lettera ai Corinzi, di Paolo di Tarso, conosciuti anche come “Inno all’amore” o “Inno alla carità”.]

 

∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗

 

La raccolta di poesie “Le elegie di Oriente”, è un grido di protesta, una voce che è consapevole della realtà disumana della guerra “nel Medio Oriente delle lacrime”, e della colpa dell’uomo occidentale. “Una poesia – un urlo ho tentato di scrivere/ e da allora non ho sonno./ Non ho lacrime. Né voce”. Molte delle poesie di questa raccolta sono dedicate ai profughi, e indagano la condizione nel mondo contemporaneo di quanti cercano un rifugio per sopravvivere, e “vagano affamati fra chi ha il ventre pieno”, “parlando il linguaggio del silenzio più profondo”.

Il poeta greco Christos Toumanidis (Litharia di Pella, I952), vive ad Atene dove lavora come ufficiale giudiziario. Appartiene alla cosiddetta “generazione degli anni ’70” e nella poesia è entrato ufficialmente nel 1978. Punto di riferimento nella vita e nella sua opera, è la sua conoscenza con il poeta Yannis Ritsos nel 1974, da cui ha cercato d’apprendere i segreti più profondi della creazione poetica.

Tra le sue opere, le raccolte di poesie: “Imponderabili” [Atene 1978], “Tentativi”, [Diogenes 1981], “L’ora del porto” [Plethron 1987], “Candele di tempesta” [Gavrielides 2005], “Antologia greca Haiku” [Delfi 1996], “Lira del Mar Nero” [Antologia, Codice 2003], “Le elegie dell’Oriente” [Koukida 2014]. La sua poesia è tradotta in russo, svedese, albanese, inglese, spagnolo ed estone. Toumanidis, fondatore e presidente del “Circolo greco di Haiku”, è collaboratore di varie riviste letterario-poetiche e significativo poeta.

Annunci

3 commenti su “Christos Toumanidis, “Le elegie dell’Oriente”

  1. Evangelia Polymou
    27/05/2016

    L’ha ribloggato su evangeliapolymou.

    Liked by 2 people

  2. angela palmitesta
    29/05/2016

    Και τι παραμύθια να πω στα παιδιά;

    Στα παιδιά, που απ’ τα σπάργανα κιόλας,

    αγγίζουν σκανδάλες.

    Κι απ’ το βυζί της μάνας τους ρουφούνε μαύρο γάλα.

    Asciutto e vero , come il sole allo zenit.

    Liked by 1 persona

  3. francescotomada
    31/05/2016

    E in alcuni passaggi mi ricorda il Sarajlic della guerra di Bosnia, in particolare quando si chiede dove sono finiti gli amici, come Izet si domandava degli amici poeti. Sarebbe già tantissimo se la poesia potesse unire, prima, molto prima di diventare una forma di arte vera o presunta.

    Francesco

    Liked by 1 persona

Rispondi

Inserisci i tuoi dati qui sotto o clicca su un'icona per effettuare l'accesso:

Logo WordPress.com

Stai commentando usando il tuo account WordPress.com. Chiudi sessione / Modifica )

Foto Twitter

Stai commentando usando il tuo account Twitter. Chiudi sessione / Modifica )

Foto di Facebook

Stai commentando usando il tuo account Facebook. Chiudi sessione / Modifica )

Google+ photo

Stai commentando usando il tuo account Google+. Chiudi sessione / Modifica )

Connessione a %s...

%d blogger hanno fatto clic su Mi Piace per questo: